कश्चन तरुणः विद्याभ्यासं समाप्य स्वग्रामं गत्वा अध्ययन् कुर्वन् यथाशक्ति अध्यापनम् अपि आरब्धवान् । तस्य उत्कृष्टेन अध्यापनेन दिने दिने तस्य कक्ष्यायां छात्रसङ्ख्या प्रवृद्धा । तेन अन्ये अध्यापकाः असूयां प्राप्य छात्राणां मातापितरौ मिथ्या उक्त्वा छात्राः यथा कक्ष्यां न गच्छेयुः तथा कृतवन्तः । एतत् कुतन्त्रं जानन् अपि सः तरुणः अधीरः न जातः । कांश्चन शङ्कून् पुरतः संस्थाप्य सः अध्यापनम् आरब्धवान् । द्वित्राणां दिनानाम् अनन्तरं ग्रामीणाः तस्य अध्यापनश्रद्धाम् असूयग्रस्तानां कुतन्त्रं च ज्ञात्वा तं तरुणं क्षमां याचित्वा 'भवता एव अस्मदीयाः बालाः पाठनीयाः' इति प्रार्थितवन्तः । शङ्कून् पाठयन् पाठनव्रतं रक्षितवतः तस्य तरुणस्य नाम 'शङ्कुकः' इत्येव ख्यातम् अभवत् । साहित्यशास्त्रक्षेत्रे तदीयं नाम प्रसिद्धम् अस्ति ।
(“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”)

A young man returned to his village after completing his studies. He began teaching, and his classes grew popular. Jealous teachers spread false rumors to keep students away. Unshaken, he taught wooden poles as if they were pupils. Soon, the villagers realized his dedication and the deceit of others. They asked him to teach their children, and his name Shankuka (“the one who taught stakes”) became famous in the world of literature.

कस्यचन लघुदेशस्य राजा सुशर्मा प्रजानां सुखं कथं स्यात् इति सर्वदा चिन्तयति स्म । अथ कदाचित् इन्धुधरः इति राजा यदा तस्य देशम् आगतः तदा सुशर्माणम् अपृच्छत् 'सुविशाले अपि भवतः देशे कथं शान्तिसुखादयः अधिकाः । मम राज्ये सान्तिसुखादिकं वर्धयितुं मया किं करणीयम् ?’ इति । तदा राजा इन्दुधरः अवदत् 'मम राज्ये सत्यप्रेमन्यायत्यागाः इति चत्वारः प्रहरिणः सन्ति । ते असत्यात्, घृणातः, अन्यायात्, स्वार्थात् च मम मद्देशस्य च रक्षणं कुर्वन्ति' इति । तदा इन्धुधरः 'मम देशे अपि तेषां पोषणाय योग्यां व्यवस्थां करिष्यामि' इति ।
(“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”)

In a certain small kingdom, the king named Susharma always pondered how his people might live happily. One day, when King Indudhara came to his land, Susharma asked him: "In your vast kingdom, how is it that peace and happiness are greater? What should I do to increase peace and happiness in my own realm?". Then King Indudhara replied: "In my kingdom, there are four guardians—Truth, Love, Justice, and Renunciation. They protect me and my land from falsehood, hatred, injustice, and selfishness". Hearing this, Susharma said: "I too shall establish a proper system in my country to nurture these guardians".

कस्मिंश्चित् विद्यालये परीक्षापरिणामस्य घोषणस्य अनन्तरं कश्चन छात्रः उत्थाय 'मम परीक्षापरिणामः भवता न उक्तः' इति अवदत् । तदा शिक्षकः अवदत् 'त्वं ज्वरादिकारणम् उक्त्वा दीर्घकालं यावत् कक्ष्यायाम् अनुपस्थितः आसीः । अतः त्वम् अनुत्तीर्णः स्याः । तस्मात् एव आवल्यां तव नाम नास्ति' इति । 'मम अनुत्तीर्णता भवितुं न अर्हति, श्रीमन्' इति सः छात्रः आत्मविश्वासेन अवदत् । एवं वादः प्रतिवादः च प्राचलत् तयोः मध्ये । छात्रः यदा यदा उत्तीर्णताविषये वादम् अनुवर्तितवान् तदा तदा शिक्षकः तस्य दण्डं वर्धितवान् । तावता लिपिकारः आगत्य 'एतस्य छात्रस्य नाम प्रथमश्रेणीं प्राप्य उत्तीर्णानाम् आवल्याम् आसीत् । अनवधानात् अस्माभिः न लक्षितम्' इति अवदत् । आत्मविश्वासस्य खनी इव स्थितस्य बालकस्य नाम 'राजेन्द्रप्रसादः' यः भाविनि काले भारतस्य प्रथमराष्ट्रपतिः जातः ।
(“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”)

In a certain school, after the announcement of the examination results, a student stood up and said, “My examination result has not been declared by you”. Then the teacher replied, “You had remained absent from the class for a long time, giving the reason for fever and other ailments. Therefore, you must have failed. That is why your name is not in the list”. The student, with confidence, said, “My failure is not justified, Sir”. Thus, an argument and counter-argument continued between the two. Whenever the student insisted on his success, the teacher increased his punishment. Meanwhile, the clerk came and said, “This student’s name was actually in the list of those who passed with first class. We failed to notice it due to oversight.” The boy, who stood firm like a mine of self-confidence, was named Rajendra Prasad, who in the future became the first President of India.

कदाचित् पर्वतारोहणसमये कश्चन शिष्यः रमणमहर्षिम् अपृच्छत् 'कर्माचरणस्य कर्मयोगस्य च कः भेद:?’ इति । तदा महर्षिः केनचित् दृष्टान्तमाध्यमेन विवृणोति यत् 'भारभावः यतः अनुभूयेत तत् कर्म । भारवहने लाघवता अनुभूयेत यत् सः कर्मयोगः । जीवने बहूनि श्रमत्यागसेवादीनि कार्याणि करणीयानि भवन्ति । तानि भवन्ति अपरिहार्याणि । तस्मात् वयं खेदेन, अनिच्छया, अप्रसन्नमनसा वा तेषाम् अनुष्ठानं चिन्तयामः । यत् कार्यं क्रियते तदेव यदि प्रीत्या क्रियते तर्हि सः भवति 'कर्मयोगः' । कर्मसु कौशलम् एव कर्मयोगः' इति ।
(“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”)

Perhaps during a mountain climb, a disciple once asked Ramana Maharshi: ‘What is the difference between mere action and Karma Yoga?’. Then Maharshi explained through an example: ‘Where a sense of burden is felt, that is mere action. Where lightness is experienced in carrying the burden, that is Karma Yoga. In life, many tasks such as labor, renunciation, service, and duties must be performed. They are unavoidable. Therefore, we often think of performing them with fatigue, reluctance, or an unhappy mind. But if the same work is done with joy, then it becomes Karma Yoga. Skill in action itself is Karma Yoga’.
6. मम अनुत्तीर्णता भवितुं न अर्हति

रामरावणयोः युद्धस्य अनन्तरं कदाचित् सभायां चर्चा जाता 'अशोकवने स्थितानां पुष्पाणां वर्णाः अनेकविधाः आसन् ननु ?’ इति । 'तत्र सर्वाणि अपि पुष्पाणि श्वेतवर्णानि आसन्' इति अवदत् सीता । 'श्वेतपुष्पाणि क्व? सर्वाणि रक्तवर्णानि ननु आसन् ?’ इति अवदत् आञ्जनेयः । 'उभौ अपि परस्परविरुद्धम् अभिप्रायं वदतः । कस्य कथनं वास्तविकम् ?’ इति केनचन सभासदेन पृष्टे श्रीरामः अवदत् 'उभयोः अपि कथनं युक्तम् एव । तत्तस्य दृष्टिम् अवलम्ब्य तादृशी भावना भवति । अशोकवने अपि स्थिता सीता सर्वदा शान्ता भवति स्म । अतः एव सा सर्वत्र श्वेतवर्णतां पश्यति स्म । रावणस्य विषये, स्वस्य असहायकतायाः विषये, रावणस्य कृतस्य कार्यस्य विषये आञ्जनेयस्य महान् क्रोधः भवति स्म । अतः सः सर्वत्र रक्तवर्णताम् अनुभवति स्म' इति ।
(“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”)

After the war between Rama and Ravana, a discussion once arose in an assembly: “Were there not many colors of flowers in the Ashoka grove?” Sita said, “All the flowers there were white”. Hanuman objected, “Where were white flowers? All of them were red!” When the assembly members asked whose statement was true, Rama explained, “Both are correct. It depends on one’s perspective. Sita, who remained calm and peaceful in the Ashoka grove, perceived everything as white, a symbol of serenity. Hanuman, filled with anger against Ravana, his deeds, and his helpless condition, experienced everything as red, a symbol of fury. Thus, both views are valid, shaped by the feelings within”.

जपान्देशे यदा भगवतः बुद्धस्य महान् प्रभावः आसीत् तदा प्रवृत्ता घटना एषा । सर्वत्र शान्तिः प्रवृत्ता आसीत् इति कारणतः युद्धं क्वापि न प्रवर्तते स्म । अतः बहवः भटाः वृत्तिहीनाः जाताः । कश्चन भटः वृत्त्यभावात् नितरां परितपति स्म । तस्य गृहे एकवारमपि भोजनं प्राप्तुम् असमर्थं जातम् । सः बुद्धमन्दिरं गत्वा तत्र स्थितौ भिक्षू नमस्कृत्य स्वस्य दैन्यस्थितिं विवृत्य 'कापि वृत्तिः परिकल्प्यताम्' इति प्रार्थितवान् । तस्य दैन्यस्थितिं द्रष्टुम् अशक्नुवन् तयोः एकः भिक्षुः बुद्धमूर्तेः प्रभावलीम् अपनीय भटाय दत्त्वा 'एतत् विक्रीय प्राप्तेन धनेन स्वस्य कष्टं परिहर' इति अवदत् । तेन कुपितम् अन्यं भिक्षुम् उद्दिश्य अवदत् 'मूर्तेः अलकरणस्य रक्षणात् अपि आर्तिनाशनम् एव परमं प्रमुखम्' ।
(“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”)

This story took place in Japan when the influence of Lord Buddha was very strong. Because peace prevailed everywhere, wars did not occur, and many soldiers became unemployed. One such soldier suffered greatly due to the lack of livelihood, and his family could not even get food once a day. In despair, he went to a Buddhist temple, bowed to the monks there, and explained his miserable condition, requesting them to find some means of livelihood for him. Seeing his suffering, one of the monks removed a precious ornament from the statue of Buddha and gave it to the soldier, saying, “Sell this and use the money to overcome your hardship.” Also addressed his companion, “More important than protecting the ornament of the statue is relieving the suffering of a distressed person”.

कदाचित् कक्ष्यायाम् एकैकशः आगत्य श्लोककथनम् आरब्धवन्तः छात्राः । आदौ एकः छात्रः भीत्या आगत्य श्लोककथनम् आरब्धवान् । अर्धं यावत् श्रावितं तावता शिक्षकः 'अलम्! स्थगय !’ इति असूचयत । सः म्लानमुखः सन् प्रत्यागतवान् । एवमेव दशाधिकाः छात्राः अपि अध्यापकस्य 'स्थगय' इति आदेशं श्रुत्वा श्लोककथनं स्थगयित्वा स्वस्थानं गतवन्तः । यदा धीरजः इति छात्रः आगत्य कथनम् आरब्धवान् तदा 'स्थगय' इति अध्यापकेन उक्तं चेदपि सः समग्रं श्लोकं श्रावयित्वा अगच्छत् । अध्यापकः अवदत् 'श्लोकं समग्रतया श्रावयितुम् यद्यपि सर्वे अपि शक्ताः तथापि न्यूनेन आत्मविश्वासकारणेन कथनं स्थगयित्वा स्वस्थानम् अगच्छन् । आत्मविश्वासपरीक्षणाय एव मया भवन्तः श्लोककथनाय प्रेरिताः । तत्र धीरजः एकः एव उत्तीर्णः' इति ।
(“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”)

In a classroom, students were called one by one to recite a verse. The first student, trembling with fear, began his recitation, but before he could complete it, the teacher interrupted saying, “Enough, stop!” The boy, with a sad face, returned to his seat. In the same way, more than ten students attempted, but each was stopped midway by the teacher’s command and went back to their places. Finally, when a student named Dheeraj came forward and began his recitation, the teacher again said “Stop!” Yet Dheeraj, with confidence, continued and completed the entire verse before returning. The teacher then explained that although all the students were capable of reciting the verse fully, most lacked self-confidence. He had arranged this exercise only to test their inner courage. Among all, only Dheeraj passed the test by showing confidence and determination.

'लोके वीरेषु कः श्रेष्ठः?’ इति विषये प्रवृत्ता काचित् चर्चा कदाचित् देवलोके इन्द्रसभां प्राप्ता । तदवसरे 'वर्धमाननामा यः भूलोके तिष्ठति सः एव वीरेषु श्रेष्ठः' इति इन्द्रः अवदत् । 'सः तु बालः' इति उपेक्षया अवदत् कश्चन सङ्गमनामकः देवपुरुषः । इन्द्रः तं बालं परीक्षितुम् अर्हन्ति इति यदा अवदत् तदा सङ्गमः सर्परूपं धृत्वा यत्र वर्धमानः मित्रैः सह क्रीडन् आसीत् तत् उद्यानम् अगच्छत् । तं सर्पं दृष्ट्वा सर्वे भीताः किन्तु वर्धमानः दक्षिणहस्तेन फणायाः अधोभागं गृहीत्वा पादं तस्य पुच्छे संस्थाप्य बलात् तस्य कण्ठभागं निपीडितवान् । दंष्टुं पुच्छेन प्रहर्तुं वा न शक्तं सर्पेण । स्वस्य पराजयम् अङ्गीकृत्य सङ्गमः सर्परूपं‌ परित्यज्य नैजरूपेण प्रत्यक्षीभूय महावीम् आशिषा अनुगृहीतवान् ।
(“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”)

Once, in the heavenly court of Indra, a discussion arose about who was the greatest among heroes in the world. Indra declared that a boy named Vardhamana, living on earth, was indeed the greatest. A divine being named Sangama dismissed this, saying that Vardhamana was only a child. Indra then suggested that even as a child, his courage was extraordinary and worthy of being tested. Sangama agreed and took the form of a serpent, descending to the garden where Vardhamana was playing with his friends. Seeing the serpent, all the children fled in fear, but Vardhamana stood firm with courage. He seized the lower part of the serpent’s hood with his right hand, pressed its tail with his foot, and tightly held its neck. The serpent tried to bite or strike with its tail but could not escape. Accepting defeat, Sangama abandoned his serpent form, appeared in his true divine form, and blessed Vardhamana for his unmatched bravery.