केनचित् चतुरेण जनेन मृत्योः मैत्री सम्पादिता आसीत् । कदाचित् सः मृत्युम् अवदत् 'मैत्रीकारणतः एकं निवेदनं यत् प्राणहरणात् पूर्वं भवता अहं सकृत् स्मारणीयः' इति । 'त्रिचतुरवारम् एव स्मारणं करिष्यामि' इत्यवदत् मृत्युः । तस्मात् सन्तुष्टः जनः वर्षाणि यावत् स्वच्छन्देन जीवनम् अकरोत् । कदाचित् मृत्युः तदीयान् प्राणान् अपहर्तुम् यदा आगतः तदा 'स्मारणमेव न कृत्वा आगतः भवान्' इति अवदत् सः जनः । तदा मृत्युः अवदत् यत् चतुर्वारं स्मारणे कृते अपि तेषाम् आशयम् अनवगच्छन् तेषाम् उपेक्षां दर्शितवान् भवान् इति । ते चत्वारः सन्देशाः के ? ते कथं अनेन जनेन उपेक्षिताः ? अन्ते मृत्युः तस्य प्राणान् अपहरति वा ? इति कुतूहलेन कथाम् इमां शृण्वन्तु ।
(“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”)

A clever man once befriended Death. He requested: “Because of our friendship, please remind me once before taking my life.” Death replied: “I will remind you three or four times”. Satisfied, the man lived freely for many years. When Death finally came to take his life, the man protested: “You did not remind me at all!” Death answered: “I reminded you four times, but you ignored the meaning of those signs”. What were those four messages? How did the man neglect them? And in the end—did Death take his life? Listen to the story with curiosity.

पूर्वं सारङ्गिपुरनामके राज्ये कुशलनामकः युक्तिशाली मन्त्री आसीत् । सः न केवलं धीमान् अपि तु सत्यनिष्ठापरः प्रभुनिष्ठापरः च आसीत् । कदाचित् अन्यदेशे निवसन् तदीयः जामाता गृहम् आगतः । यदा तौ राजमार्गे गच्छन्तौ आस्तां तदा जामाता राज्ञः सैन्यशक्तिविषयम् अपृच्छत् । राज्यस्य आन्तरिकः विषयाः कस्मैचिदपि कदापि न वक्तव्याः इति प्रतिज्ञातवान् आसीत् कुशलः । परिवारात् अपि राज्यं मुख्यम् इत्यतः राज्यसम्बद्धं विवरणं परिवारजनानां पुरतः न वदिष्यामि इत्युक्तवान् कुशलः । श्वशुरस्य सत्यनिष्ठापरतां स्वामिनिष्ठां च दृष्ट्वा जामाता सन्तुष्टान्तरङ्गः जातः ।
(“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”)

Long ago, in the kingdom of Sārangapura, there was a wise minister named Kushala. He was not only intelligent but also deeply devoted to truth and loyalty to his king. Once, his son-in-law, who lived in another country, came to visit. As they walked along the royal road, the son-in-law asked about the king’s military strength. Kushala, who had vowed never to reveal internal matters of the kingdom to anyone, replied: “The kingdom is more important than family. Therefore, I will not disclose state secrets even before my relatives”. Seeing his father-in-law’s steadfastness in truth and loyalty, the son-in-law felt deeply satisfied and inspired.

कदाचित् जनकस्य आस्थाने 'राज्यं परित्यज्य गन्तव्यम्' इति दण्डनं कस्मैचित् निर्दोषिणे जनाय दत्तम् आसीत् । तत् श्रुत्वा सः जनः अपृच्छत् 'राजसीमा कियत्पर्यन्तम् अस्ति इति ज्ञायते चेत् मम आनुकूल्यं स्यात् । मिथिलायाः सीमादिकम् अहं जानामि किन्तु महाराजस्य राज्यस्य न' इति । तत् श्रुत्वा राजा अचिन्तयत् 'एतत् राज्यं पूर्वजेभ्यः मया प्राप्तम् । अहं निर्वहणकर्तृषु अन्यतमः अस्मि । एतस्य स्वामित्वं नास्ति ममापि' इति । अयं कश्चन महात्मा एव । दोषारोपः मिथ्या स्यात् इति विचिन्त्य मिथ्यारोपस्य मूलम् अन्विष्य दोषिणं दण्डनम् आदिशत् । ततः महात्मानं क्षमां याचित्वा उपायनदानादिभिः तं सत्कृत्य सगौरवं प्रेषितवान् ।
(“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”)

Once, in King Janaka’s court, an innocent man was punished with exile from the kingdom. Hearing this, the man asked: “If I knew the exact boundaries of the king’s realm, it would help me. I know the limits of Mithila, but not of the Maharaja’s kingdom”. This made Janaka reflect: “This kingdom came to me from my ancestors. I am only one among its caretakers. Even I am not its true owner”. Realizing that the accused was a noble soul, Janaka investigated further, found the real culprit, and punished him instead. Then, seeking forgiveness, the king honored the innocent man with gifts and respect, and sent him away with dignity.